کشور لیبی

ليبي در يك نگاه 

جغرافيا و جمعيت : كشور ليبي در منطقه شمال آفريقا و در ساحل جنوبي درياي مديترانه واقع شده و از نظر ژئوپلتيكي حلقه وصل خاورميانه به مغرب عربي و راه ورود قاره اروپا به آفريقا به شمار مي آيد. ليبي از شرق با مصر، از غرب با تونس و الجزاير از جنوب با سودان، چاد و نيجر همسايه مي باشد. ليبي با وسعتي معادل 1.775.000 كيلومتر مربع، چهارمين كشور پهناور قاره آفريقا محسوب شده و داراي بيش از 1800 كيلومتر ساحل در درياي مديترانه است. نام رسمي اين كشور جماهيري عربي مردمي سوسياليستي عظماي ليبي مي باشد. براساس سرشماري سال 2006 جمعيت ليبي بالغ بر 000/321/5 نفر مي باشد. اسلام، دين رسمي و 97% مردم ليبي مسلمان و مالكي مذهب و زبان رسمي كشور نيز عربي مي باشد.

آب و هواي كشور در نوار ساحلي، مديترانه اي و هرچه از ساحل دورتر شويم خشك و صحرايي مي شود به طوريكه بخش اعظمي از كشور را صحراي بزرگ آفريقا پوشانده و تنها 4درصد از زمينهاي كشور قابليت كشاورزي دارند.

حدود چهار پنجم جمعيت ليبي در نوار ساحلي اين كشور مستقر مي باشد. طرابلس پايتخت كشور يك شهر ساحلي بوده و با كمتر از يك ميليون نفر جمعيت بزرگترين شهر ليبي است. بنغازي دومين شهر بزرگ كشور و شهرهاي بندري و صنعتي، تاريخي مصراته، خمس، سرت و لبده نيز درهمين نوار ساحلي واقع شده اند.

تحولات تاريخي : سرزميني كه امروزه ليبي ناميده مي شود، در دوره هاي تاريخي مختلف جزء مناطق تحت حاكميت فراعنه، ليديها، فنيقيها، يونانيها، كارتاژها و روميان بوده است. پس از گسترش اسلام اين سرزمين تابع خلافتهاي اموي، عباسي، فاطمي و عثماني گرديد. با تضعيف و متلاشي شدن حكومت عثماني پاي استعمارگران اروپايي به ليبي باز شده و نهايتاً در سال 1911 اين كشور به اشغال ايتاليا درآمد. با آغاز جنگ جهاني دوم قواي آمريكايي و انگليسي به تدريج قواي مشترك آلماني و ايتاليايي را از ليبي اخراج و خود اداره مشترك اين كشور را تا سال 1951 به عهده گرفتند. در اين سال (15/6/1951) ليبي به عنوان يك كشور پادشاهي مستقل به رسميت شناخته شد.

در اول سپتامبر 1969 سرهنگ معمر قذافي كه در آن هنگام افسر گارد سلطنتي بود از فرصت غيبت ملك ادريس سنوسي كه براي مداوا به تركيه رفته بود استفاده نموده بهمراه ياران خود در تشكيلات سري افسران آزاد ( الضباط الاحرار ) طي يك كودتاي بدون خونريزي نظام سلطنتي را سرنگون و با تشكيل شوراي فرماندهي انقلاب و اعلام نظام جمهوري رهبري كشور را به دست گرفت. وي در دوم مارس سال 1977 شوراي رهبري انقلاب و وزارتخانه ها را منحل و نظام جمهوري را به جماهيري تغيير داده و ساختار سياسي جديدي براساس آموزه هاي كتاب سبز ايجاد نمود. نظام جماهيري  مبتني بر نظريه دمكراسي مستقيم و دو ركن اساسي كنگره هاي مردمي به عنوان قانون گذار ( پارلمان) و كميته هاي مردمي به عنوان قوه مجريه مي باشد.

2ـ ساختار سياسي و اداري نظام جماهيري ليبي

ساختار نظام جماهيري برگرفته از نظريه كتاب سبز آقاي قذافي و مبتني بر مفهوم دمكراسي مستقيم (‌دربرابر دمكراسي نمايندگي) مي باشد. براساس اين نظريه كشور از طريق كنگره هاي مردمي ( به مثابه پارلمان ) و كميته هاي مردمي ( به مثابه قوه مجريه ) اداره مي شود. برطبق آخرين تقسيمات كشوري، ليبي از 32 استان و 3 منطقه اداري تشكيل شده و هر استان يا منطقه براساس تراكم جمعيتي يك تا بيست و نه كنگره مردمي را در بر مي گيرد. هر كنگره يك كميته به عنوان بازوي اجرايي خود ايجاد نموده، امور اجرايي منطقه را به آن سپرده و خود نظارت بر عملكرد آنرا بر عهده دارد. در زير ساختار كنگره ها و كميته هاي خلقي تشريح مي شود:

الف ـ كنگره هاي محلي : ( الموتمرات الشعبية الاساسية )

كليه ساكنان بالاي 18 سال هر منطقه عضو كنگره محلي منطقه خود بوده و نمي توانند بطور همزمان در دو كنگره محلي عضويت داشته باشند. هر كنگره محلي حداقل 2 بار در سال تشكيل جلسه عمومي مي دهد كه مي بايست يكبار آن قبل از اجلاس سالانه پارلمان ( كنگره عمومي خلق ) و يكبار ديگر پس از انعقاد آن باشد. اعضاي هر كنگره ابتدا از بين خود، هيأت رئيسه كنگره، متشكل از افراد ذيل را انتخاب مي كنند:

1ـ رئيس ( امين المؤتمر )

2ـ نايب رئيس ( الامين المساعد )

3ـ مسؤل امور كميته هاي مردمي ( امين شؤون اللجان الشعبية )

4 ـ مسؤل امور اجتماعي ( امين شؤون الاجتماعية ) كه تنها از بين بانوان برگزيده مي شود.

5ـ مسئول امور فرهنگي و بسيج مردمي ( امين الشوون الثقافية و التعبئة الجماهيرية )

كنگره هاي محلي وظايف ذيل را بعهده دارند :

1.تدوين سياست هاي عمومي و صدور قوانين در زمينه هاي مختلف

2.تدوين و تصويب برنامه هاي اقتصادي، اجتماعي و بودجه هاي عمومي

3.انتخاب مسئولان كميته هاي مردمي، رؤسا و اعضاي دادگاهها در منطقه خود و نظارت بر عملكرد آنها

4.ترسيم روابط ليبي با كشورهاي جهان

5.موافقت با معاهدات و توافقنامه هاي منعقده بين ليبي با ساير كشورها

6.اعلان جنگ و صلح

 ب ـ كميته هاي مردمي محلي : ( اللجان الشعبية الاساسية)

مسئولان كميته هاي مردمي كه بازوي اجرائي هر كنگره محلي محسوب مي گردند مستقيماً توسط كنگره هاي محلي انتخاب مي شوند. تعداد و نوع اين كميته ها متناظر با وزارتخانه هاي موجود در ليبي است كه معمولاً متغير بوده و هر چند سال يكبار در ساختار وزارتخانه ها تجديد نظر شده و كم و زياد مي گردند هم اينك ( آخرين تغييرات 2 بهمن ماه 1385 ) 17 وزارتخانه (اللجنة الشعبية العامة) و 7 وزير مشاور ( مفتش العام ) در ساختار هيأت وزيران ليبي وجود دارد.

ج ـ كنگره هاي مردمي استاني : ( المؤتمرات الشعبية للشعبيات)

كنگره هاي مردمي استاني از اعضاي ذيل تشكيل مي شوند :

1. هيأت رئيسه تمامي كنگره هاي محلي آن استان

2. رؤساي كميته هاي مردمي آن استان

3. رؤساي اتحاديه ها و سنديكاهاي صنفي استان

كنگره هاي مردمي استاني بلافاصله پس از اتمام جلسات كنگره هاي محلي تشكيل جلسه داده و از بين اعضاي خود هيأت رئيسه كنگره استاني را با تركيب ذيل انتخاب مي نمايند :

1. رئيس
2. نايب رئيس

3. مسئول امور كنگره هاي مردمي

4. مسئول امور كميته هاي مردمي

5. مسئول امور اتحاديه ها و سنديكاهاي صنفي

6. مسئول امور اجتماعي ( وي از بين رؤساي امور اجتماعي كنگره هاي محلي آن استان كه همگي از بانوان هستند انتخاب مي شود )

7. مسئول امور فرهنگي و بسيج نيرو

كنگره هاي استاني از ميان خود رئيس و اعضاي كميته مردمي آن استان را انتخاب مي كنند كه عبارتند از استاندار ( امين اللجنة الشعبية للشعبية) ، رؤساي كميته هاي مردمي در تخصص هاي مختلف ( ادارات كل موضوعي هر استان متناظر وزارت خانه ها )، رئيس دادگاه استان و رئيس كميته بازرسي. البته رئيس كميته استاني ( استاندار ) مي تواند ازخارج آن استان نيز انتخاب شود. همچنين بودجه استان نيز توسط كنگره هاي استاني در بين كنگره هاي محلي آن استان تقسيم شده و هيأت رئيسه كنگره استاني حداقل 4 بار در سال تشكيل جلسه مي دهد.

د ـ كميته هاي مردمي استاني : ( اللجان الشعبية للشعبيات )

كميته هاي مردمي استاني وظيفه اجراي مصوبات كنگره هاي محلي و استاني، كميته مردمي عمومي ( نخست وزيري ) و كميته هاي مردمي عمومي ( وزارتخانه ها ) را بعهده دارند. همچنين برقراري امنيت، ارائه خدمات، اجراي طرحهاي عمراني، پيشنهاد ميزان اخذ ماليات و بودجه هر بخش و اجراي آن پس از تاييد كنگره هاي محلي را نيز عهده دار مي باشند.

كميته هاي مردمي استاني متشكل از تمامي رؤساي كميته هاي مردمي در كنگره هاي محلي، رؤساي كميته هاي مردمي موضوعي ( ادارات كل استاني ) و رئيس كميته مردمي استاني ( استاندار ) مي باشند اما در هيأت رئيسه استاني (‌شوراي استانداري ) تنها استاندار و مديران ادارات كل استاني عضويت دارند هيأت رئيسه كميته هاي استاني بايد پس از هر جلسه، نسخه اي از صورتجلسه را براي افراد ذيل ارسال كند : رئيس كميسيون امور كميته هاي مردمي كنگره عمومي خلق ( پارلمان )، نخست وزير يا وزير مربوطه، رئيس كنگره مردمي استان،‌رئيس كميسيون امور كميته هاي مردمي كنگره استان و رئيس كميته بازرسي استان.
ضمناً هر ماه جلسات مشتركي بين هيأت رئيسه كنگره استاني و شوراي استانداري برگزار مي شود كه رياست آن بر عهده رئيس كنگره استان مي باشد.

هـ ـ كنگره عمومي خلق : ( الموتمر الشعب العام )

كنگره عمومي خلق ( پارلمان ) متشكل از افراد حقوقي ذيل مي باشد :

1. رؤساي كنگره هاي مردمي محلي

2. رؤساي كنگره هاي مردمي استان ها (32 نفر )

3. رؤساي اتحاديه ها و سنديكاهاي صنفي

4. اعضاي دبيرخانه كنگره عمومي خلق ( هيأت رئيسه پارلمان ) ( 8  نفر )

5. اعضاي كميته مردمي عمومي ( هيأت وزيران: درحال حاضر 26 نفر )

6. رئيس شوراي عاي برنامه ريزي كشور

7. رئيس كميته مردمي نظارت ( سازمان بازرسي كل كشور )

8. رئيس بانك مركزي

 ملاحظات :
1 ـ كنگره عمومي خلق بطور عادي هر سال يكبار، قبل از پايان سال تشكيل جلسه مي دهد اما مي تواند نشست اضطراري ( به دعوت هيأت رئيسه يا دو سوم اعضاء) داشته باشد.

2 ـ اعضاي دبيرخانه كنگره عمومي خلق ( هيأت رئيسه ) در حال حاضر ( آخرين تغييرات 2 بهمن 1385 ) عبارتند از :

1. رييس كنگره (‌آقاي الزناتي محمد الزناتي )

2. نايب رييس كنگره ( آقاي احمد محمد ابراهيم )

3. رييس كميسيون كنگره هاي مردمي ( آقاي ابراهيم عبدالرحمن ابجاد )

4. رييس كميسيون كميته هاي مردمي ( مهندس امبارك عبدالله شامخ )

5. رييس كميسيون سياست خارجي ( آقاي سليمان ساسي الشحومي )

6. رييس كميسيون امور اتحاديه ها، جمعيت ها و سنديكاهاي صنفي ( دكتر الطيب الصافي )

7. رييس كميسيون امور زنان (‌مهندس آمال نوري عبدالله صافار )

8. رييس كميسيون امور حقوقي و حقوق بشر (‌ آقاي حسني الوحيشي الصادق )

3 ـ استوار نامه رؤساي نمايندگي هاي خارجي مقيم ليبي توسط رئيس كنگره عمومي خلق بعنوان عالي ترين مقام رسمي كشور دريافت مي گردد.

و ـ هيأت دولت : ( اللجنة الشعبية العامة )

هيأت دولت ليبي متشكل از نخست وزير ( امين اللجنة الشعبية العامة )، معاون نخست وزير ( الامين المساعد للجنة الشعبية العامة) و وزراء ( امناء اللجان الشعبية العامة) مي باشد كه توسط كنگره عمومي خلق ( پارلمان ) برگزيده شده و وظايف ذيل را بر عهده دارند:

1. اجراي قوانين مصوب كنگره عمومي خلق

2. پيشنهاد لوايح مورد نظر به كنگره خلق جهت طرح و بررسي دركنگره هاي محلي و در نهايت كنگره عمومي خلق

3. انعقاد پيمان ها و توافقنامه هاي بين المللي

4. انتصاب رؤسا و اعضاي هيأت رئيسه سازمانها، دستگاهها و مؤسسات وابسته به دولت با هماهنگي دبيرخانه(هيأت رئيسه) كنگره عمومي خلق

5. نظارت بر فعاليت استانداريها و صدور مجوز عقد قرارداد ميان آنها و شركت هاي خارجي جهت اجراي پروژه هاي مورد نظر

اسامي اعضاي كابينه فعلي ليبي ( از 2 بهمن ماه 1385) به شرح زير مي باشد :

1. دكتر البغدادي علي المحمودي نخست وزير

2. دكتر عبدالحفيظ الزليطني معاون نخست وزير

3. دكتر علي عبدالعزيز العيساوي وزير اقتصاد و بازرگاني 

4. آقاي عبدالرحمن محمد شلقم وزير ارتباطات خارجي و همكاري بين المللي ( امورخارجه)
5. آقاي محمد علي الحويج وزير دارايي 

6. مهندس عمران ابراهيم ابوكراع وزير برق، آب و گاز 

7. دكتر طاهر الهادي الجهيمي وزير برنامه ريزي (رئيس كميسيون مشترك اقتصادي با ايران )
8. سرتيپ صالح رجب المسماري وزير امنيت عمومي ( كشور ) 

9. آقاي مصطفي محمد عبدالجليل وزير دادگستري 

10. مهندس معتوق محمد معتوق وزير نيروي كار، آموزش و كاريابي 

11. دكتر ابراهيم الزروق الشريف وزير امور اجتماعي 

12. آقاي نوري ضو الحميدي وزير فرهنگ و تبليغات 

13. مهندس علي يوسف زكري وزير صنايع و معادن

14. مصطفي بلعيد الدرسي وزير جوانان و ورزش

15. آقاي ابوبكر المبروك المنصوري وزير كشاورزي، منابع حيواني و آبي

16. دكتر عقيل حسين عقيل وزير آموزش عالي

17. دكتر محمد ابوعجيله راشد وزير بهداشت و محيط زيست

18. دكتر محمد ابوعجيله المبروك وزير راه و ترابري

19. دكتر عبدالقادر محمد البغدادي وزير آموزش ( و پرورش )

همچنين چند پست ديگر تحت عنوان بازرس كل ( معادل وزير مشاور ) در كابينه وجود دارد كه عبارتند از :

20. دكتر محمد الهرمه عامر وزير مشاور درامور بهداشت و محيط زيست

21. دكتر بلعيد صالح اكويري وزير مشاور در امور مسكن و تأسيسات شهري ( الاسكان والمرافق )
22. آقاي احمد الصغير وزير مشاور در امور دادگستري

23. آقاي محمد علي فصل وزير مشاور در امور منابع حيواني و آبي

24. مهندس شعبان عمران الطربان وزير مشاور در امور صنايع،‌نيرو و معادن

25. مهندس مصطفي محمد الاحرش وزير مشاور در امور كشاورزي

26. آقاي عبدالحميد محمد القعود وزير مشاور در امور آموزش و پرورش

سازمانهاي زير مجموعه نخست وزيري عبارتند از:

1. سازمان نهر صناعي ( رودخانه بزرگ مصنوعي )

2. سازمان راه آهن

3. سازمان سرمايه گذاري دريائي

4. سازمان اوقاف و زكات

5. سازمان ارتباطات و اطلاع رساني

6. سازمان محيط زيست

7. سازمان حمل و نقل

8. سازمان برنامه ريزي بهداشتي

9. سازمان آب

10. سازمان توسعه كشاورزي

11. شوراي سرمايه گذاري ليبي

12. مركز ملي برنامه ريزي آموزش

13. سازمان ملي تحقيق و توسعه

ضمناً در اسفند ماه سال 1384 وزارت نفت منحل و كليه اختيارات و مسئوليت هاي آن به شركت ( مؤسسه ) ملي نفت ليبي منتقل و آقاي دكتر شكري غانم (‌نخست وزير سابق) به رياست آن منصوب گرديده است.

د ـ وزارتخارجه :

وزارتخارجه مطابق آخرين تغييرات ( 2 بهمن ماه 85 ) علاوه بر وزير، قائم مقام وزير و دبير كل ( كاتب عام ) داراي 5 معاونت منطقه اي مي باشد و افراد ذيل مسئوليتهاي آنرا بر عهده دارند:

1.آقاي عبدالرحمن محمد شلقم (  وزير)

2. آقاي محمد الطاهر سياله (  قائم مقام وزير)

3. آقاي رمضان رحيم (‌دبيركل)

4. آقاي محمدعمر البراني معاون امور آسيا و اقيانوسيه

5. آقاي علي عبدالسلام التريكي معاون امور اتحاديه آفريقا

6. آقاي علي الريشي معاون امور مهاجرين و پناهندگان

7. آقاي عبدالعاطي العبيدي معاون امور اروپا ( باحفظ سمت نماينده ليبي در شوراي حكام

سازمان بين المللي انرژي اتمي )

8. آقاي احمد سعيد الفيتوري معاون امور آمريكا

انتخاب معاونين منطقه اي وزارتخارجه از سوي كنگره عمومي خلق به هيأت وزيران سپرده شده است.

 جدول تفكيكي تعداد كنگره هاي محلي در هر استان (شعبيه)

3 ـ  سـياسـت خـارجي لـيـبي

مقدمه: به طور كلي سياست خارجي ليبي در زمان جنگ سرد متمايل به بلوك شرق بوده و اين كشور روابط خود را بر دو اصل حمايت از گروهها و جنبشهاي آزاديبخش در سراسر جهان و ناسيوناليسم عربي استوار نموده بود. اعلام اتحاد با مصر و سوريه، پيوستن به جبهه پايداري عرب، حمايت از گروههاي فلسطيني و مقابله با كشورهاي سلطنتي عربي از جمله سياستهاي منطقه اي و بين المللي ليبي در اين دوره زماني بوده است.

سياست خارجي ليبي در دوران انقلاب فاتح تا مقطع چند ساله اخير همواره با چالش و اصطكاك با منافع غرب همراه بوده است به طوريكه آمريكا در سال 1986 با هدف ترور رهبر ليبي اقدام به بمباران مقر وي در طرابلس نمود

بحران لاكربي، ( سقوط هواپيماي پان آمريكن بر فراز لاكربي اسكاتلند با 270 سرنشين در اثر بمب گذاري) مهمترين چالش سياست خارجي ليبي در دو دهه گذشته بوده است. به دنبال اين حادثه (كه مقارن با تحولات بلوك شرق نيز بود) كشورهاي غربي به رهبري آمريكا، ليبي را متهم به سرنگوني هواپيماي مزبور و هواپيماي مسافربري يوتاي فرانسه برفراز نيجر نموده و اقدامات تنبيهي عليه ليبي را از طريق شوراي امنيت در دستور كار قرار دادند. در نتيجه اين اقدامات ليبي كه از سال 1988 از سوي غرب به اتهام بمب گذاري در آلمان و قتل دو سرباز آمريكايي و تعدادي از شهروندان آلماني تحريم تسليحاتي شده بود، از 15 آوريل 1992 بر اساس قطعنامه شوراي امنيت مورد تحريم تسليحاتي، هوايي، محدوديتهاي ديپلماتيك و تحريم تجهيزات نفتي نيز قرار گرفت.

تحريمهاي اعمال شده بر عليه ليبي به تدريج آثار مخربي از خود برجاي گذاشت و ليبي جهت كاستن از فشارهاي مزبور سرانجام حاضر به تحويل دو تن از متهمان ليبيايي حادثه لاكربي به دادگاه گرديد. به دنبال صدور رأي دادگاه ( تبرئه يكي از متهمان و مقصر شناخته شدن يكي ديگر از آنها ) و پس از رايزنيها و پذيرش پرداخت غرامت به بازماندگان حادثه لاكربي و يوتا از سوي ليبي سرانجام شوراي امنيت در تاريخ 21/6/1382 قطعنامه لغو تحريمهاي اعمال شده عليه ليبي را تصويب نمود.

كنار گذاشتن برنامه توليد سلاحهاي كشتار جمعي :

در حاليكه بحران لاكربي آخرين مراحل حل و فصل خود را طي مي نمود، ليبي  يك گام ديگر نيز برداشته، توقف برنامه توليد سلاحهاي كشتار جمعي خود را اعلام نمود. در اين راستا ليبي در تاريخ 28/9/1382 برابر با 19 دسامبر 2003 طي بيانيه اي رسمي پايبندي خود را به تمامي معاهدات منع توليد و گسترش سلاحهاي كشتار جمعي اعلام و از تصميم خويش براي كنار گذاشتن و استفاده نكردن از هر نوع تجهيزات و موادي كه مي تواند به توليد احتمالي چنين سلاحهايي منجر شود، خبر داد. ليبي در اين بيانيه همچنين با تاكيد بر تعهد خود به پايبندي به تمام معاهدات جهاني درخصوص سلاح هاي اتمي از جمله پروتكل الحاقي معاهده منع تكثير سلاحهاي هسته اي، آمادگي طرابلس را براي پذيرش هر هياتي از بازرسان بين المللي اعلام نمود. اين بيانيه مي افزايد ليبي پيشتر براي گسترش و تقويت توان دفاعي خود تلاش نموده است، اما اين به زماني مربوط مي شود كه به درخواست هاي طرابلس براي ساختن خاورميانه و آفريقايي عاري از هر نوع سلاح كشتار جمعي ترتيب اثر داده نمي شد. درپي اين تصميم، ليبي اقدامات اعتمادساز خود با آمريكا را توسعه بخشيد. كنار نهادن برنامه توليد سلاح هاي كشتار جمعي روند لغو تحريم هاي غرب عليه ليبي و نزديكي دوطرف به يكديگر را تشديد نمود. روند لغو تحريم ها با آزاد شدن اموال بلوكه شده اين كشور در آمريكا در اواخر سال 2004 و لغو تحريمهاي نظامي آمريكا عليه ليبي در سپتامبر 2005 توسط جرج بوش و موافقت وي با تعمير و تحويل 8 فروند هواپيماي ترابري 130C    به طرابلس به طور كامل پايان يافت.

روابط با آمريكا :  رايس وزير خارجه آمريكا در تاريخ 25/2/1385 با صدور بيانيه اي اعلام نمود نام ليبي از ليست حاميان تروريسم حذف و امكان برقراري روابط كامل ديپلماتيك ميان دو كشور فراهم شده است. وزيرخارجه آمريكا در اين بيانيه اين اقدام را پاسخي به همكاري ليبي با جامعه جهاني در مبارزه با تروريسم پس از حوادث 11 سپتامبر و كنار گذاشتن برنامه توليد سلاح هاي كشتار جمعي خود دانسته و اظهار اميدواري نمود كشورهاي ديگر از اين اقدام ليبي الگو برداري نمايند. وزيرخارجه آمريكا همچنين از سرگيري روابط سياسي با ليبي را مقدمه پي گيري مسائلي چون حمايت از حقوق بشر، توسعه آزادي هاي سياسي،‌آزادي بيان و گسترش اصلاحات اقتصادي و سياسي در ليبي دانست. عليرغم اين تحول روابط ديپلماتيك آمريكا و ليبي هنوز در حد كاردار باقيمانده است.

سازمان ساحل و صحرا پس از نشست سران كشورهاي ليبي، بوركينافاسو، مالي، نيجر، چاد و سودان در سال 1988 در طرابلس شكل گرفت. رهبر ليبي هدف از تأسيس اين مجموعه را خارج نمودن كشورهاي صحرايي واقع در جنوب كشورهاي آفريقايي ساحل مديترانه از حصار خشكي و اتصال آن به مديترانه و اروپا از طريق ليبي عنوان نمود. اين سازمان هم اكنون با پيوستن كشورهاي ديگر شمال آفريقا و منطقه پائين تر آن داراي 23 عضو گرديده، دبيرخانه آن در طرابلس مستقر و ليبي نقش فعالي در آن ايفا مي نمايد. هم اينك دكتر مدني الازهري از ليبي دبير كلي اين سازمان را بعهده دارد.

تأسيس اتحاديه آفريقا و نقش ليبي در آن : در جريان چهارمين نشست فوق العاده سران سازمان وحدت آفريقا در تاريخ 9/9/1999 در ليبي كه 44 پادشاه، رئيس جمهور و نخست وزير از تعداد كل 54 كشور عضو در آن شركت نموده و اين نوع حضور در تاريخ گذشته اين سازمان كم نظير تلقي شده است، آقاي قذافي شعار وحدت آفريقا، تشكيل ايالات متحده آفريقا و اتحاديه آفريقايي را مطرح و با رأي مثبت كشورهاي آفريقايي، سازمان وحدت آفريقا به اتحاديه آفريقايي تغيير نام داد. رهبر ليبي در سخنراني خود در اين اجلاس گفت من بي صبرانه منتظر چنين روزي بودم زيرا روز تولد ايالات متحده آفريقاست. در اواخر بهمن ماه 1382 اجلاس فوق العاده سران اتحاديه آفريقا در ليبي برگزار شد كه غالب رهبران آفريقائي در اين نشست شركت نمودند. در چهارمين نشست سران اتحاديه آفريقا در اواخر سال 2004 و در پي پيشنهاد ليبي در جهت تشكيل وزارتخانه هاي مشترك دفاع، خارجه، بازرگاني خارجي، اقتصاد و ارتباطات، لغو تعرفه هاي گمركي ميان اعضاء و ايجاد يك كانال ماهواره اي مشترك براي هماهنگ نمودن اين اقدامات ميان اعضاء اتحاديه كميته اي براي بررسي روشهاي اجراي اين پيشنهاد به رياست رييس جمهور اوگاندا تشكيل گرديد مأموريت اين كميته در پنجمين نشست سران اتحاديه در نيمه اول سال 2005 در شهر سرت مورد تاكيد مجدد قرار گرفت. در نشست وزراي كشور عضو اتحاديه نيز كه كمي پيش از تشكيل پنجمين نشست سران در سرت، در ليبي برگزار گرديد، مشاركت كنندگان بر عزم خويش براي يكسان نمودن تعرفه هاي گمركي و سپس لغو آن، تسهيل مقررات صادرات و واردات كالا ميان كشورهاي عضو، صدور اوراق هويتي يكسان براي شهروندان عضو اتحاديه ـ اين اقدام با صدور گذرنامه هاي يكسان براي ديپلماتهاي عضو آغاز و به تدريج گسترش خواهد يافت ـ و آزادي حركت شهروندان در ميان كشورهاي عضو تاكيد ورزيده و كميته هايي براي عملي نمودن اين مصوبات تشكيل دادند. اين پيشنهاد نيز عمدتاً از سوي ليبي مطرح و به تصويب رسيده و اين كشور همواره اعضاء را براي طي مراحل قانوني آن تشويق نموده است. در اجلاس بهمن ماه 1385 سران آفريقا در آديس آبابا كليات طرح تأسيس وزارتخانه هاي مشترك آفريقائي و حركت به سمت شكل گيري ايالات متحده آفريقا تصويب و بررسي جزئيات آن به اجلاس 6 ماه آينده در اكرا (غنا) موكول گرديد.

روابط ليبي با جهان عرب : عدم حمايت كافي جهان عرب از دولت ليبي در دوران محاصره اين كشور، حركت پرشتاب دولتهاي عربي به سوي اسراييل پس از جنگ نفت و در نتيجه بيشتر شدن فشارها عليه دولتهاي انقلابي عرب ( از جمله ليبي ) اين كشور را به عكس العمل واداشت به طوريكه آقاي قذافي در تاريخ 21/2/1382 اعلام نمود به علت ناكار آمدي اتحاديه عرب، ليبي از آن خارج خواهد شد. گرچه وساطتهاي به عمل آمده و ملاحظات جانبي ليبي مانع از خروج رسمي اين كشور از اتحاديه عرب شد اما سردي روابط طرابلس با اتحاديه عرب استمرار يافت رهبر ليبي در كنفرانس سران عرب در الجزيره در سال 1384 شرق الاوسط ( خاورميانه ) را شرق الاوسخ ( شرق كثيف ) خوانده و خواستار جدا نمودن مسائل خاورميانه از مسائل شمال آفريقا شده و هيئت ليبيايي شركت كننده در نشست وزيران خارجه اتحاديه عرب در خارطوم در بهار 1385 نيز بر اين موضوع تأكيد نمود.

سرانجام و در پي سفر عمرو موسي دبير كل اتحاديه عرب در تاريخ 22/3/1385 به طرابلس و ملاقات با رهبر ليبي، ليبي كليه بدهي هاي معوقه خود بابت حق عضويت در اتحاديه عرب را پرداخت نموده و به سردي چندين ساله روابط خود با اين سازمان عربي پايان بخشيد.

همچنين پس از پيروزي جنبش حماس در فلسطين هيئت دولت ليبي در مصوبه اي كمك به مردم فلسطين را بطور رسمي تصويب نمود و به دنبال سفر بهار 1385 دكتر محمود الزهار وزير خارجه فلسطين به ليبي و ديدار وي با رهبر اين كشور، ليبي متعهد شد ماهيانه 55 ميليون دلار به دولت خودگردان ( ازطريق اتحاديه عرب) كمك نمايد كه اولين قسط اين كمك ها در سفر مورخ 22/3/1385 دبير كل اتحاديه عرب به طرابلس به وي پرداخت گرديد.
روابط ليبي با كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس نيز در سال هاي اخير توسعه زيادي يافته است و امارات و قطر چند سال است كه در طرابلس داراي سفارت خانه هاي فعالي مي باشند. سفارت كويت در طرابلس نيز در تابستان سال 1385 بازگشايي شده و در سطح كاردار اداره مي شود. هيئت دولت ليبي در خرداد ماه 1385 گشايش سفارت اين كشور در مسقط (عمان) را نيز تصويب نموده و انتظار مي رود به زودي شاهد فعاليت سفارت خانه هاي دو كشور در طرابلس و مسقط باشيم. اگر چه ليبي و بحرين هنوز روابط رسمي ديپلماتيك ندارند ولي تماس هاي ديپلماتيك ميان دو كشور برقرار بوده و مطبوعات ليبي از اصلاحات سياسي بحرين در سالهاي اخير تمجيد نموده اند.

 4 ـ  وضعيت اقتصادي ليبي

نظام اقتصادي ليبي بر اساس ديدگاه هاي رهبر اين كشور شكل گرفته است. افكار وي كه در كتاب سبز انعكاس يافته مردم را در روند توليد كشور شريك دانسته و به ميزان مشاركت، آنها را مستحق بهره مندي از درآمد بدست آمده مي داند. بر اساس اين ديدگاه بخش خصوصي در اين كشور در چند دهه گذشته چندان جايگاهي نداشته است. اما درسالهاي اخير به مرور تغييراتي در سيستم اقتصادي ليبي ايجاد و زمينه براي مشاركت بخش خصوصي فراهم گرديده است. تحولات بين المللي سالهاي اخير و رفع تحريم هاي بين المللي بر عليه ليبي اين روند را شدت بخشيده است.

با توجه به ضعف ساختارهاي اقتصادي ، ليبي با تصويب قانون سرمايه گذاري خارجي موسوم به قانون شماره 5 در كنگرة عمومي خلق در سال 1997، تصويب قانون ايجاد مناطق آزاد تجاري در سال 1999 و تدوين برنامه هاي توسعة پنج ساله، درصدد جبران مشكلات گذشته برآمده است. به علت تمركز زدائي در سيستم دولتي ليبي در سال 2000 ميلادي كه انحلال بسياري از وزارتخانه هاي اين كشور را در پي داشت، اجراي برنامة پنج سالة ششم اين كشور نيز كه با هدف جذب سرمايه هاي خارجي تنظيم شده بود به مدت دو سال به تعويق افتاد. در اين برنامه كه دوره زماني 2002 لغايت 2006 را در بر مي گرفت قرار بود 35 ميليارد دلار در زمينه هاي مختلف سرمايه گذاري شود ( در حدود 30 الي 40 درصد آن توسط بخش خصوصي ليبي و سرمايه گذاران خارجي) كه آمار دقيقي از ميزان تحقق آن در اختيار نيست

به موازات تحولات در سياست خارجي، دولت ليبي سعي نموده با تمهيدات اقتصادي لازم براي جذب سرمايه گذاري خارجي به اين روند سرعت بخشد از جمله اين اقدامات مي توان به يكسان سازي نرخ ارز، تقويت روند خصوصي سازي و انحلال بسياري از شركتهاي دولتي، تعديل قوانين مالياتي، گمركي و سرمايه گذاري خارجي، اجازة فعاليت به بانكهاي خصوصي و خارجي اشاره نمود. در اجلاس هاي چند سال اخير كنگرة عمومي خلق ( پارلمان )، مباحث بسيار مهمي از جمله خصوصي سازي (حتي در بخشهاي خدمات نفتي و بانكهاي دولتي )، اهتمام بيشتر به بخش خصوصي، لزوم توجه بيشتر به تجارت ترانزيت و جهانگردي، تأكيد بر انحلال شركتهاي دولتي ضررده و اقتصادي تر نمودن سرمايه گذاري اين كشور در خارج طرح و به تصويب رسيده اما تاكنون تنها بخشي از اين مصوبات عملي گرديده است. دولت ليبي قصد دارد قلمرو كل اين كشور را به يك منطقه آزاد تجاري و بازرگاني تبديل نمايد و بر اين اساس در حال تعديل تعرفه هاي گمركي مي باشد. براي نيل به اين هدف در تابستان سال 2005 تعرفه هاي گمركي 3500 كالا ملغي و يك كارمزد 4 درصدي براي اين كالاها برقرار و تنها براي 83 فقره كالا ( جهت حمايت از توليدات داخلي ) تعرفه اي بين 25 تا 50 درصد در نظر گرفته شد.
به نظر مي رسد ليبي ضمن پر كردن خلأهاي اقتصادي خود سعي دارد همكاريهاي اقتصاديش با ديگر كشورها را از حالت تجاري صرف به نوعي مشاركت تبديل نمايد. پس از تحولات اخير در سياست خارجي ليبي پروسه عضويت اين كشور در سازمان تجارت جهاني تسهيل شده و اينك يك كميته مشترك جهت بررسي عضويت ليبي در WTO ايجاد گرديده است. مجموعاً ليبي در سالهاي اخير با تغيير سياستهاي خارجي و اقتصادي خود فضاي جديدي را ايجاد نموده كه نتيجة آن حضور و فعاليت بيشتر شركتهاي خارجي در اين كشور است. برگزاري 3دور مناقصه عمده نفت و گاز در سالهاي  2005 و 2006 از مهمترين تحولات اقتصادي اين كشور  مي باشد كه در آنها شركتهاي نفتي آمريكائي، اروپائي، ژاپني و برخي كشورهاي آسيائي ديگر موفق شدند در پروژه هاي مهمي برنده شوند.

شاخصهاي كلان اقتصاد ليبي:

درآمد سرانه : 4810 ( سال 2004 )

نرخ برابري دينار با دلار: 30/1 (يك دلار تقريباً معادل 3/1 دينار است)

صادرات روزانه نفت : حدود 5/1 ميليون بشكه ( اواخر سال 2005 )

ذخاير اثبات شده نفت : 1/39 ميليارد بشكه

ذخاير اثبات شده گاز : 45 TCF

نرخ بيكاري : 30 درصد (غير رسمي)

بودجه عمراني : بالغ بر 11 ميليارد دينار ( سال 2005 )

بودجه جاري : 8 ميليارد دينار ( سال 2006 )

توليد ناخالص ملي:

4/19ميليارد دلار  ( سال 2002 )

23ميليارد دلار   ( سال 2003 )

1/29ميليارد دلار  ( سال 2004 )

بالغ بر39 ميليارد دلار  ( سال 2005 )

تجارت خارجي ليبي :

بنابر گزارش سازمان ملي آمار و اسناد ليبي صادرات اين كشور در سال 2004 حدود 037/16 ميليارد دلار و حجم واردات آن 35/6 ميليارد دلار بوده كه بر اين اساس تراز بازرگاني اين كشور 685/9+  ميليارد دلار مي باشد. تراز بازرگاني ليبي در طول 14 سال گذشته همواره مثبت بوده و بيشترين تراز مربوط به سال گذشته و كمترين آن در سال  1997 ( 304+ ميليون دلار ) مي باشد. بعد از رفع تحريم هاي بين المللي و افزايش نرخ جهاني نفت و با استناد به گزارش فوق درآمد اين كشور از سال 2003 بصورت تصاعدي بالا رفته است. براساس  همين گزارش كشورهاي ايتاليا و آلمان عمده ترين شركاي تجاري ليبي مي باشند. ايتاليا 3/39 درصد، آلمان 3/18 درصد، اسپانيا 4/13 درصد، تركيه 3/8 درصد و تونس 7/2 درصد صادرات خارجي ليبي را به خود اختصاص داده اند. همچنين ايتاليا 3/18 درصد، آلمان 9/8 درصد، ژاپن 3/8 درصد، كره جنوبي 5/7 درصد و چين 3/3 درصد از سهم اصلي واردات ليبي را به خود اختصاص داده اند.

مهمترين اقلام وارداتي ليبي را  در سال 2004 ماشين آلات صنعتي، وسايل حمل و نقل (48%)، محصولات صنعتي، لوازم خانگي، مواد غذائي و مواد شيميايي تشكيل مي دهند. نفت و گاز، مواد پتروشيمي، پوست و چرم و آهن آلات نيز عمده ترين اقلام صادراتي ليبي محسوب مي شوند. حدود 95درصد صادرات ليبي را نفت و فرآورده هاي نفتي تشكيل مي دهد.

بر اساس آمارهاي غير رسمي، ليبي سالانه درآمدي درحدود 8 ميليارد دلار از سود سرمايه گذاريهاي خارجي خود بدست مي آورد. در اين زمينه اگرچه ليبي تاكنون در 35 كشور آفريقايي سرمايه گذاري نموده، اما سرمايه گذاري هاي اين كشور در كشورهاي اروپايي مانند ايتاليا، آلمان، اتريش، سوئيس، هلند و غيره از نظر بازده قابل توجه هستند همچنين براساس اظهارات رهبر ليبي در ديماه 85 موجودي صندوق مازاد ارزي ليبي در پايان سال 2006 بيش از 65 ميليارد دلار مي باشد.

با توجه به اتخاذ سياست نوسازي، بازار خدمات مهندسي ليبي، در امور زيربنايي بويژه در بخش هاي مسكن (ساخت هزاران واحد مسكوني، مراكز اداري، تجاري، بهداشتي و تفريحي )، نفت و گاز، آب و برق و سد، ارتباطات و حمل و نقل بسيار فعال گرديده است  در حال حاضر اجراي پروژه هاي بزرگ تكميل نهر الصناعي (رودخانة مصنوعي بزرگ)، جاده تونس ـ مصر و برخي جاده هاي بين شهري، انتقال گاز منطقه اي غدامس به تونس و شبكه داخلي گاز، اكتشافات نفتي جديد خصوصاً در منطقة نفتي مرزوق، ساخت نيروگاههاي مختلف ( 6500 مگاوات برق ) در جريان است كه از قابليت جذب شركتهاي زيادي بصورت پيمانكاران اصلي و فرعي برخوردار است. اين شرائط، رقابت شديد بسياري از شركتهاي مهم غربي و آسيائي براي كسب سهم بيشتر از اين بازار را در پي داشته است.

5 ـ وضعيت فرهنگي ليبي

 دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي :

در ليبي حدود 000/220 دانشجو و دوازده دانشگاه وجود دارد كه با توجه به جمعيت اين كشور طبق استانداردهاي بين المللي قابل توجه مي باشد. برحسب پراكندگي شهري در طرابلس چهار دانشگاه، در بنغازي دو دانشگاه و بالاخره در سبها، سرت، غريان، الزاويه، البيضاء، ودرنه هركدام يك دانشگاه وجود دارد. علاوه بر اين بيش از سه هزار دانشجوي ليبيايي در خارج از كشور مشغول به تحصيل هستند. اين دانشجويان بيشتر در كشورهاي انگليس، مصر، آلمان، هند، فرانسه، ايتاليا، چك، مجارستان، هلند، بلژيك، تركيه، مالزي، آمريكا و … به صورت بورسيه مشغول به تحصيل مي باشند. علاوه بر اين در سالهاي اخير تعداد زيادي دانشسرا و مراكز آموزش فني ـ حرفه اي غيرانتفاعي در ليبي تأسيس و به جذب فارغ التحصيلان دبيرستان ها پرداخته اند.

 رسانه هاي گروهي ليبي :

 راديو و تلويزيون : ليبيÃ در حال حاضر داراي دو شبكه تلويزيوني ماهواره اي دولتي به نامهاي الجماهيريه )‌كانال اصلي ) و النادي (‌ورزشي)، مي باشد. موسسه تبليغاتي 1/9 ( اول سپتامبر ) وابسته به موسسه توسعه قذافي ( به رياست سيف الاسلام قذافي ) نيز در سال 2006 اقدام به راه اندازي سه شبكه تلويزيوني ماهواره اي جديد به نامهاي الهداية ( فرهنگي، مذهبي)، المنوعة ( سرگرمي ها ) و الليبية نموده است.
همچنين در ليبي چندين شبكه راديويي به زبانهاي مختلف به پخش برنامه مي پردازند و غالب خطاب آنها متوجه آفريقا و جهان عرب مي باشد. در بهار سال 1385 يك شبكه راديويي جديد بنام ليبية FM توسط موسسه توسعه قذافي راه اندازي شد اين شبكه عمدتاً فرهنگي و هنري بوده و جوانان ليبي را بعنوان مخاطب اصلي خود هدف گيري نموده است.

آژانس خبرگزاري جماهيريه ( اوجÃ ) : خبرگزاري رسمي ليبي ( اوج ) نام دارد كه در سال 1964 تاسيس شده و هم اكنون در لندن، پاريس، رم، قاهره، تونس، دمشق و رباط داراي دفتر مي باشد.

مؤسسه كلÃ مطبوعات : اين مؤسسه براساس مصوبه كميته عمومي خلق ( نخست وزيري ) در سال 1993 تاسيس شده و بر فعاليت نشريات نوشتاري نظارت دارد.

مطبوعات رسمي ليبي :Ã پرتيراژ ترين روزنامه هاي اين كشور به ترتيب عبارتند از: شمس، فجر جديد، جماهيريه، الزحف الاخضر( وابسته به كميته هاي انقلابي ) و هفته نامه الفاتح ( وابسته به ارتش خلقي )

سازمانهاي مهم فرهنگي ـ اجتماعي و مؤسسات غير دولتي ليبي :

در ليبي تعدادي سازمانهاي فرهنگي ـ اجتماعي و مؤسسات غير دولتي وجود دارند كه در سالهاي اخير با توجه به تحولات اين كشور روند شكل گيري آنها رو به افزايش مي باشد، معروفترين اين سازمانها عبارتند از :

 موسسه جهاني توسعه قذافيÃ ( موسسه القذافي العالمية للتنمية ): اين مؤسسه زير نظر آقاي سيف الاسلام معمر قذافي ( فرزند رهبر ليبي ) فعاليت مي نمايد مؤسسه مزبور، جمعيتهاي ديگري از جمله : جمعيت حقوق بشر، جمعيت مبارزه با مواد مخدر، فعاليتهاي مختص جنوبي ها و فعاليتهاي جنوب صحرا را تحت پوشش دارد. اين مؤسسه در گزارشي كه از فعاليتهاي خود در دوره زماني 2000 لغايت 2004 منتشر نموده، به اقداماتي از قبيل جمع آوري مينهاي باقي مانده از دوران استعمار و جنگ جهاني دوم، بازگرداندن عرب ـ افغانها از افغانستان به ليبي، ترويج و توسعه فرهنگ دموكراسي و حقوق بشر، اقدام براي آزادي زندانيان سياسي، پرداخت غرامت به ليبيايي هايي كه اموال و دارائيشان در گذشته مصادره گرديده و كمك به آوارگان و مصيبت ديدگان اشاره نموده است. نام قبلي اين مؤسسه، مؤسسه جهاني جمعيت هاي خيريه قذافي بوده است.

 جمعيت جهاني دعوت اسلاميÃ ( جمعية الدعوة الاسلامية العالمية ) : مهمترين سازمان فرهنگي ليبي مي باشد كه در فرداي پيروزي انقلاب فاتح با دعوت رهبر ليبي از دانشمندان و علماي جهان اسلام با هدف بررسي مشكلات امت اسلامي و انتخاب راههاي مناسب جهت حمايت از مسلمانان در مقابل مبارزه  طلبي هاي دشمنان اسلام پي ريزي و در سال 1972 بطور رسمي تأسيس شد. اين جمعيت در طول دوران فعاليت خود نسبت به چاپ و انتشار كتب، فصلنامه هاي اسلامي، آموزش قرآن، سيره نبوي و ارزشهاي تمدن اسلامي همراه با ترجمه آنها به زبانهاي مختلف دنيا و ارتباط با مؤسسات و سازمانهاي ديني و علمي و همچنين آموزش معارف اسلامي و زبان عربي اقدام نموده است. از ديگر فعاليتهاي جمعيت مزبور، برگزاري سمينارها و همايشهاي بين المللي مختلف مي باشد.همچنين با كمكها و مساعدتهاي اين جمعيت، مدارس ديني، مساجد و ساير مراكز مذهبي در كشورهاي اسلامي تقويت شده و مجهز به قرآن و كتب مذهبي مي گردند. از ديگر اقدامات اين موسسه جذب دانشجو از اقصي نقاط جهان و آموزش آنها در دانشكده دعوت اسلامي ليبي مي باشد.
 مؤسسه جهاني رهبري مردمي اسلامي (Ã القيادة الشعبية الاسلامية العالمية) : اين سازمان به منظور كمك به جمعيتها و اقليتهاي اسلامي در كشورهاي جهان و حفظ هويت ديني و حمايت از امور فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و حقوق انساني مسلمانان در سال 1990 ميلادي توسط تأسيس و لويس فراخان رهبر جنبش مدني سياه پوستان آمريكا بعنوان معاون ايشان در رهبري اين سازمان انتخاب شده است. اعضاي اين سازمان از بين فعالان مسلمان در قاره هاي مختلف جهان و نمايندگاني از جمعيتها، سازمانها و فرقه هاي اسلامي،‌اتحاديه ها و احزاب سياسي و نيز شخصيتهاي حقيقي علمي و فرهنگي انتخاب مي گردند. در آخرين جلسه شورايعالي اين موسسه كه در آبان ماه 85 در طرابلس برگزار شد آقاي دكتر محمد احمد شريف رئيس جمعيت دعوت اسلامي ليبي مجدداً بعنوان دبير كل انتخاب و تعدادي از شخصيتهاي مسلمان از كشورهاي مختلف جهان بعنوان معاونان دبيركل در امور قاره ها و حوزه هاي جغرافيائي مختلف ( آسيا، آفريقا، اروپا، آمريكا، كشورهاي عربي ) انتخاب شدند.

 سازمان جايزه جهاني حقوقÃ بشر قذافي ( جائزة القذافي العالمية لحقوق الانسان) اين سازمان به كليه افراد يا سازمانها يا مؤسسات بين المللي كه در عرصه سياست، فرهنگ و دانش و ابعاد بشر دوستانه اقدام و حركت مؤثري انجام داده و يا فكر و انديشه و موضعگيري شجاعانه و قاطع و بديعي از خود بروز داده و يا اينكه در جهت آزادي و خروج انسانها از يوق استعمار در ابعاد مختلفش ( اقتصادي، فرهنگي و سياسي ) گام برداشته اند، جايزه اي سالانه به ارزش مالي 250 هزار دلار اعطا مي نمايد. اولين جايزه اين سازمان در سال 1989 ميلادي به قهرمان ملي آفريقا نلسون ماندلا و در سالهاي بعد به شرح ذيل به افراد يا سازمانها و يا … اعطاء گرديد :

سال 1990 ـ كودكان انتفاضه فلسطين

سال 1991 ـ سرخ پوستان آمريكا

سال 1992 ـ مركز آفريقايي مبارزه با بيماري ايدز

سال 1993 ـ كودكان قرباني بوسني و هرزگوئين

سال 1994 ـ اتحاديه جمعيتهاي حقوق بشر و مردم افريقا

سال 1995 ـ احمد بن بلا ( رئيس جمهور اسبق الجزاير ) به همراه داكوستاگومز ( انقلابي پرتغال )
سال 1996 ـ لوئيس فراخان ( رهبر جنبش امت اسلام آمريكا )

سال 1997 ـ زنان برجسته از 5 قاره جهان به جهت تلاش براي آزادي و مساوات

سال 1998 ـ فيدل كاسترو (‌ رهبر كوبا)

سال 1999 ـ كودكان و قربانيان حمله و محاصره عراق

سال 2000 ـ پنج شخصيت برجسته از 5 كشور جهان

سال 2002 ـ 13 شخصيت فكري و ادبي ليبيايي و خارجي

سال 2003 ـ پاپ شنوده سوم ( پاپ اسكندريه )

سال 2004 ـ هوگو چاوز ( رئيس جمهور ونزوئلا )

سال 2005 ـ ماهاتير محمد (‌ نخست وزير سابق مالزي)

جمعيت خيريه واعتصموا (Ã جمعية واعتصموا للاعمال الخيرية): اين جمعيت زير نظر خانم عايشه معمر قذافي ( دختر رهبر ليبي ) فعاليت و مقر آن در طرابلس بوده و با اهداف بشر دوستانه زير فعاليت مي كند: سرپرستي و رسيدگي به افراد نيازمند مانند كودكان، ايتام، زنان، سالخوردگان و از كارافتادگان، سازماندهي تلاشها و تبرعات افراد و مؤسساتي كه قصد اقدامات مشابه دارند، مبارزه با پديده هاي منفي جامعه از قبيل اعتياد، بيكاري، سوء تغذيه، بي سوادي، ارائه كمك و ياري به آسيب ديدگان حوادثي چون جنگ و حوادث طبيعي. اين جمعيت همچنين از سال گذشته برگزاري مسابقات ساليانه بين المللي قرآني زنان را آغاز و دومين دوره اين مسابقات در رمضان سالجاري (‌1385) برگزار شد كه يك ايراني مقام سوم حفظ كل قرآن كريم را در آن كسب نمود.

 مؤسسه خيريه  مراقبت وÃ نگهداري كودكان يتيم  هناء : اين مؤسسه، يك سازمان غير دولتي فعال در زمينه سرپرستي كودكان يتيم مي باشد كه با جمع آوري اعانات و كمكهاي داوطلبانه و صدقات جاريه، اقدام به حفظ و مراقبت از اين كودكان مي نمايد. وجه تسميه اين مؤسسه از نام دختر شهيدي گرفته شده كه از نعمت والدين محروم شده و رهبر ليبي وي را بعنوان فرزند خوانده خود پذيرفته بود. وي در حمله هواپيماهاي آمريكايي در سال 1986 به مقر اقامت رهبر ليبي كشته شد. اين سازمان در 13 آگوست سال 1991 تأسيس گرديد و در حال حاضر 5000 خانوار تحت سرپرستي و مراقبت آن مي باشند.